Khèn Mông

[DieuLan]

SỨC TRUYỀN CẢM TRONG TIẾNG KHÈN MÔNG



Con trai người Mông thổi khèn.

Tiếng khèn theo đồng bào lên nương, xua tan đi những nhọc nhằn của lao động. Tiếng khèn rộn rã trong ngày hội mùa, báo hiệu một cuộc sống ấm no, và tiếng khèn tha thiết gọi tình yêu đến bên con người. Tiếng khèn ấy thực sự trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu được của người Mông ở miền núi xứ Thanh.

Người Mông ở Thanh Hoá có nguồn gốc di cư từ miền núi Tây Bắc xuống. Họ sinh sống rải rác tại các huyện vùng cao Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hoá. Ngày nay, trong đời sống của mình, người Mông ở miền núi xứ Thanh vẫn còn lưu giữ được những nét văn hoá truyền thống lâu đời của cha ông. Trong đời sống sinh hoạt âm nhạc của mình, người Mông sử dụng rất nhiều loại nhạc cụ đơn giản và giàu tính biểu cảm, từ chiếc sáo mèo cho tới khèn môi và khèn lá, nhưng ấn tượng và đặc sắc nhất vẫn là cây khèn.

Vật liệu để chế tạo nên cây khèn Mông chủ yếu là tre nứa và gỗ lấy trong rừng. Cấu tạo của một chiếc khèn Mông khá đơn giản, bao gồm 5 ống tre con và 1 ống cả dùng để ghép nối các ống con. Người ta chọn những nhánh tre già, đem vuốt cho sạch mắt và hong trên gác bếp từ 2-3 tháng. Sau đó mang xuống thông mắt và đục mỗi ống 1 lỗ nhỏ bằng nhau ở đầu ống khèn. ống khèn cả được làm bằng gỗ xoan hoặc gỗ pơ-mu tiện nhẵn mặt ngoài và đục rỗng ruột bên trong, dùng mũi dao nhọn khoét các lỗ để ghép 5 ống con vào tạo thành hình dáng của khèn. Trong chiếc khèn Mông, thì bộ phận quan trọng nhất là chiếc lam đồng nằm bên trong các ống khèn. Đây được coi là thanh quản của khèn. Trước kia, người Mông thường dùng kim loại đồng để tán mỏng, sau đó cắt nhỏ và ghép vào các ống khèn. Ngày nay, họ đã có những chiếc lam đồng đã được chế tạo sẵn, sau đó chỉ việc dùng dao rạch một đường nhỏ để lắp vào các ống khèn. Việc ghép nối các ống khèn con với ống khèn cả phải khít vào nhau, không để không khí lọt vào trong, như thế âm thanh của tiếng khèn mới đảm bảo độ vang.

Ông Lâu Trợ Dia ở bản Pa Đén, thuộc xã Pù Nhi, huyện Mường Lát không chỉ là một thợ làm khèn giỏi, mà ông còn là một người thổi khèn điêu luyện của bản Mông. Ông Dia kể lại rằng, khi còn trẻ rất thích thổi khèn, nhưng vì nhà nghèo không đủ tiền mua khèn nên ông đã khăn gói lặn lội sang bản Pù Quăn, xã Quang Chiểu để học cách chế tạo khèn. Giờ đây, mỗi lúc rảnh rỗi, ông lại vào rừng tìm vật liệu và tỉ mẩn làm nên những chiếc khèn cho con cháu thổi. Và những chiếc khèn ông làm ra đều rền vang, trong trẻo. Tiếng lành đồn xa, nhiều người Mông ở các bản khác cũng đã tìm về Pa Đén để mua những chiếc khèn của ông. Người thợ điêu luyện này không thể nhớ được mình đã làm ra được bao nhiêu khèn, nhưng những chiếc khèn Mông được làm ra từ tâm huyết của ông đã góp phần mang lại niềm vui cho đồng bào Mông.

Đối với những chàng trai người Mông, khi biết cầm con dao, cái cuốc để lao động trên nương trên rẫy thì cũng là lúc họ biết cầm khèn. Với họ, học thổi khèn không chỉ là một cách để giải trí, mà nó còn là phương tiện để thể hiện tài nghệ của mình và là chiếc cầu nối để họ tìm cho mình một người bạn đời thích hợp. Hình ảnh chàng trai khoẻ mạnh với những giai điệu khèn tha thiết kết hợp với những động tác múa khèn điêu luyện, luôn là ước mơ của các cô thiếu nữ người Mông.
Âm thanh trong tiếng khèn của người Mông là dạng âm thanh ngũ cung, khi trầm khi bổng, khi réo rắt lúc dồn dập, lúc cao vút như đang trên đỉnh núi mây vờn, lúc dàn trải mênh mang như đang ở lưng chừng và có khi trầm xuống như hút sâu vào lòng đất. Phải sống gần gũi với người dân tộc Mông mới hiểu được rằng, ẩn chứa sau những tâm hồn bình lặng là khát vọng sống, khát vọng được hoà đồng cùng thiên nhiên ở nơi vùng cao khắc nghiệt.

Này cô em bản xa
Cái rẫy nhà ta chẳng có người làm nên cỏ tốt hơn lúa
Cái áo ta mặc rách mà chẳng có người thêu
Em hãy về làm vui lòng mẹ cha ta
Theo gió núi, mây ngàn tiếng khèn mang tâm tình da diết của những chàng trai đến bên các cô gái. Để rồi những cô gái Mông khi nghe tiếng khèn gọi bạn, lòng thấy rạo rực bước chân tìm về với nơi có tiếng khèn ấy, để được chiêm ngưỡng tài nghệ thổi khèn, chơi khèn của các chàng trai. Giai điệu khèn giao duyên, trữ tình như trải nỗi lòng say đắm của những người đang yêu, hoà cùng đất trời bao la làm nên bản tình ca trên những đỉnh núi cao.
(sưu tầm)

[DieuLan]

KÈN MÔNG _ LỜI TỎ TÌNH CỦA MÙA XUÂN

Người Mông vốn có cuộc sống mạnh mẽ song cũng lại rất đa tình, vì thế nên cây khèn của họ giàu chất thượng võ, giàu chất thơ, giàu hình tượng, đậm tính tự nhiên pha chút hoang dã.
Khèn Mông được chế tác từ cây trúc ven suối, ven rừng. Khi thổi, âm thanh phát ra nhiều tầng. ống lớn nhất và cũng là ngắn nhất với trọng trách giữ nhịp. Các ống còn lại theo kích thước to nhỏ mà có âm thanh trầm bổng, cao thấp. Khi tiếng khèn vang lên, người Mông đều dễ nhận diện bởi âm thanh của khèn gắn với một điệu dân ca nào đó.

Âm điệu, tiết tấu chau chuốt được chia cắt thành câu, thành nhịp. Chính điều này, giọng điệu của khèn đã tạo cơ hội cho các chàng trai Mông thể hiện cái mạnh, cái đam mê cuồng nhiệt hay nói một cách khác là lời tỏ tình của mình với các cô gái một cách tự nhiên.
Người Mông Yên Bái có nhiều ngành, ví như Mông Đu, Mông Đỏ, Mông Si, Mông Lềnh. Thổi khèn, múa khèn do vậy cũng có những cung bậc khác nhau. Với ngành Mông Đu, khèn thường mãnh liệt. Đặc biệt, người múa khèn không chỉ nhảy mà còn lăn, lộn cùng cây khèn để phô diễn, bày tỏ lòng mình. Còn ngành Mông Si thì nhẹ nhàng, uyển chuyển, họ nhảy chéo chân và đi giật lùi.
Con gái Mông 15, 15 tuổi đã biết nghe và đi theo tiếng gọi của khèn. Con trai tìm, gọi bạn để tâm sự, giao duyên nhất thiết phải là những âm thanh, giai điệu của khèn do chính mình thổi bay tới. Nhận ra tiếng khèn của chàng trai hoặc người yêu, nếu cô gái ưng thuận, cô sẽ đáp lại bằng tiếng kèn lá rồi lặng lẽ tìm đến:

…Ơ này anh chàng
Anh từ đâu ra
Núi rừng bao la
Sẽ kết đôi ta thành đôi vợ chồng…
(Dân ca Mông)

Tiếng khèn chàng trai thổn thức trước sự xuất hiện của cô gái:

…Đôi ta hát với nhau đêm nay
Hát với nhau một ngày
Mai có phải chia tay
Bụng của ta mới chịu…
(Dân ca Mông)

Và rồi bên bạn tình, giọng khèn lại tiếp tục vút lên:

…Kìa mưa cho hoa nở tươi
Kìa nắng cho hoa buồn khô
Gặp nàng, anh vui lắm
Bên nàng, anh yêu mãi cô nàng ơi…
(Dân ca Mông)

Những lời tha thiết ấy không thành ca từ. Âm thanh ngân nga, rạo rực, đội khi rạo rực đến "nghẹt thở" và chỉ có đôi trai gái mới hiểu được khèn nói gì mà thôi.
Kho tàng dân nhạc của người Mông có khá nhiều về số lượng và chủng loại, trong đó có sáo lưỡi gà, đàn môi, kèn lá nhưng khèn vẫn là nhạc cụ nổi bật, chất chứa nhiều sáng tạo. Khèn không chỉ gắn bó với sinh hoạt, lễ hội, đời sống tâm linh mà còn là phương tiện đem đến hạnh phúc lứa đôi. Đây mới chính là điều đặc sắc nhất.
Nghe và hiểu được khèn, có nghĩa là đã nhập được khát khao, mong ước, niềm vui, nỗi buồn của những đứa con xứ núi. Tiếng khèn lá là món ăn tinh thần không thể thiếu từ bao đời nơi rẻo cao, là róc rách của suối, là hương của núi, là riếng gió cây rừng, là nỗi lòng người Mông.
Sự hòa hợp giữa các làn điệu dân ca và âm sắc của khèn tạo nên hơi thở, tạo nên phần hồn của đại ngàn. Trên tất cả, khèn Mông là lời tỏ tình muôn thuở, là nhịp sống mùa xuân bất tận nơi rẻo cao.
Sưu tầm

[DieuLan]

Truyền thuyết Khèn Mông

Truyền thuyết của người Mông kể rằng, ngày xưa, một gia đình nọ có 6 anh em, ai cũng hát hay, sáo giỏi. Lúc chưa lập gia đình, tiếng sáo của họ khi thổi cùng nhau lúc vi vút, xào xạc như cây rừng gặp gió, lúc véo von tựa chim trên đỉnh núi cao, lúc lại ào ào như thác đổ. Những dịp hội hè, họ đều đến thổi sáo giúp vui. Sau này, khi họ đều có gia đình, những lúc không hợp đủ cả 6 người, tiếng sáo trở nên lạc điệu. Họ bèn bàn nhau chế tác ra thứ nhạc cụ hợp nhất nhiều thứ. Người anh cả nghĩ ra cái bầu, anh thứ hai nghĩ ra ống thổi dài, 4 người còn lại nghĩ ra những ống thổi tiếp theo. Tất cả là 6 ống, thay cho 6 anh em. Lạ thay, thứ nhạc cụ lạ lùng ấy khi hoàn thiện, thổi lên tạo ra nhiều tầng âm thanh có sức quyến rũ kỳ lạ… Đó là chiếc khèn Mông ngày nay.


Người đàn ông Mông dùng tiếng khèn để thổ lộ lời yêu.
(sưu tầm)

[chiluakm7]

Trăm nghe không bằng một thấy,trăm thấy không bằng một sờ
Mời anh em thưởng thức một điệu ken Mông

[sadlooking]

Oh my God, mấy cái tiếng hay quá. hic, đậm chất chưa. đánh trên đàn gì vậy bác??

[Địnhkeyboard]

Quá hay!cám ơn bạn rất nhiều!

[Hải Biên]

Hay Qúa hay quá ha ha ha thanks bạn nhiều nhé ,,,,,,,,,,,,

[Hung_xuanloc]

Thank bạn Chiluakm7 đã có bài viết bổ ich và bài nhạc hay wa...! được học hỏi và biết thêm về một nhạc cụ dân tộc...là niềm vui và...may mắn ..hii